Ontsporing van geweld

Ontsporing van geweld
J.A.A. van Doorn en W.J. Hendrix dienden tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949) samen op Java. Hier besloten ze, geschokt door de geweld?dadige methoden van hun legeronderdeel, een onderzoek in te stellen naar deze ontsporingen. Na hun terugkeer in Nederland zagen zij af van publicatie in de overtuiging dat hun studie niet in goede aarde zou vallen.
Pas in 1969, twintig jaar na de soevereniteitsoverdracht, blikte Nederland terug op het militaire ingrijpen in Indonesi'. Oud-stoottroeper Hueting vertelde over ÔoorlogsmisdadenÕ waar hij zelf aan had meegedaan. De Tweede Kamer eiste een onderzoek en de regering-De Jong kwam met de Excessennota. Een en ander was voor Van Doorn en Hendrix aanleiding om de dikke stapel schriften en formulieren weer uit de kast te halen, uit te werken en te publiceren. In 1970 verscheen dit boek voor het eerst. Het is een sociologische studie, een combinatie van veld?observaties (Hendrix) en sociologische analyse (Van Doorn). Het boek behandelt de gewelddadige manier waarop Nederland het Indone?sische vraagstuk dacht af te wikkelen en het werd de studie, goeddeels van binnenuit, van een nieuw type oorlog: de dekolonisatieoorlog.
Van Doorn en Hendrix analyseren het escalerende effect van inlichtingenwerk en counter-insurgency met behulp van koloniale Nederlanders en Indonesi'rs. Het nationalistische verzet was in het bijzonder gekant tegen deze ÔcollaborateursÕ en schrok niet terug voor terreurmethoden. De landmacht op zijn beurt schakelde militaire specialisten in voor het Ôharde werkÕ. Kern van het probleem was dat de Nederlanders niet langer werden geaccepteerd en daarom naar geweld grepen.

Deze uitgave is van een nawoord voorzien door Dirk Vlasblom, wetenschapsredacteur van NRC Handelsblad en voormalig correspondent in Jakarta.