De levende rechtsstaat

Hedendaags bestuur is in veel gevallen horizontaal bestuur; de overheid beslist in nauw overleg met burgers, bedrijven en belangengroepen over de bouw van een nieuwe winkelpromenade, het opknappen van een oude stadswijk of de aanleg van een natuurgebied. Volgens veel juristen staat dit op gespannen voet met de klassieke rechtsstaatgedachte en moet deze praktijk snel worden teruggedraaid. In ambtelijke en bestuurlijke kringen klinken echter steeds vaker geluiden dat in dit soort gevallen niet de praktijk, maar de invulling van de rechtsstaat zélf moet worden aangepast. Deze tegenstelling komt treffend tot uitdrukking in het debat over Bestuur in geding (1997), het rapport van de werkgroep-Van Kemenade. Anders dan in de meeste analyses van dit debat gebruikelijk is, staat in deze rechtssociologische en bestuurskundige studie niet het standpunt van de juristen maar de kritiek van het bestuur centraal. Dit boek bekijkt de rechtsstaat vanuit een toeschouwersperspectief. Wat is volgens ambtenaren en bestuurders de ideale definitie van de rechtsstaat? Hun opvattingen worden hierna niet aangevallen of verdedigd, maar geanalyseerd. Hiervoor wordt een empirisch rechtsstaatbegrip geïntroduceerd. Dit onderzoeksmodel bekijkt de bestuurspraktijk niet van bovenaf, maar analyseert de rechtsstaat van onderop. Het resultaat is een ander perspectief op recht en openbaar bestuur. Hierin is een verwijzing naar 'de rechtsstaat' niet het eind, maar het begin van de discussie.